{"id":8085,"date":"2010-07-10T08:41:56","date_gmt":"2010-07-10T06:41:56","guid":{"rendered":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php\/2010\/07\/10\/cos-o-tworczosci-znowu\/"},"modified":"2010-07-10T08:41:56","modified_gmt":"2010-07-10T06:41:56","slug":"cos-o-tworczosci-znowu","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/?p=8085","title":{"rendered":"Co\u015b o tw\u00f3rczo\u015bci (znowu)"},"content":{"rendered":"

Przeczytane niedawno artyku\u0142y, lu\u017ane skojarzenia, pewna sztuka teatralna – po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 razem. Osoby tw\u00f3rcze, ponadprzeci\u0119tne, genialne, wcale nie musz\u0105 si\u0119 charakteryzowa\u0107 b\u0142yskotliwym, szybkim my\u015bleniem, zdolno\u015bci\u0105 analizy tego, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 ani podzielno\u015bci\u0105 uwagi. Wprost przeciwnie.<\/p>\n

<\/font><\/font><\/p>\n

To, co dzieje si\u0119 w g\u0142owie os\u00f3b ponadprzeci\u0119tnie kreatywnych, mo\u017ce
\nprzypomina\u0107 skutki uszkodzenia m\u00f3zgu przy chorobach psychicznych i
\nneurodegeneracyjnych…<\/font><\/div>\n

<\/font><\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o – Newsweek.pl<\/a><\/p>\n

<\/font><\/p>\n


Pomy\u015bla\u0142em o historii Novacento, genialnego pianisty, kt\u00f3ry porzucony jako dziecko przez rodzic\u00f3w emigrant\u00f3w, ca\u0142e \u017cycie sp\u0119dzi\u0142 na transatlantyku. Kiedy pewien s\u0142awny i znakomity pianista wyzwa\u0142 go na pojedynek, to zamiast podj\u0105\u0107 zwyczajow\u0105 walk\u0119 na fortepiany, zagra\u0142 jedn\u0105 z banalnych melodyjek, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b us\u0142ysza\u0142 i kt\u00f3ra mu si\u0119 podoba\u0142a, lecz zupe\u0142nie nie pasowa\u0142a do sytuacji. <\/p>\n

W m\u00f3zgu ludzi nieprzeci\u0119tnie kreatywnych istnieje jaka\u015b blokada, bariera mi\u0119dzy dop\u0142ywaj\u0105cymi bod\u017acami a ich interpretacj\u0105. Kreatywny bierze do r\u0119ki banaln\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 i fascynuje si\u0119 ni\u0105, poniewa\u017c znajduje w niej co\u015b<\/span>; ale tego czego\u015b tam nie ma. Bo ona jest tylko wyzwalaczem my\u015bli, kt\u00f3r\u0105 tkwi\u0105 w nim samym. Nie zdarzy\u0142o si\u0119 wam nigdy np. przekr\u0119ci\u0107 s\u0142\u00f3w piosenki i na tej podstawie stworzy\u0107 zupe\u0142nie inn\u0105 histori\u0119, ni\u017c t\u0119 o kt\u00f3rej rzeczywi\u015bcie \u015bpiewa wokalista?<\/p>\n

Jest co\u015b zastanawiaj\u0105cego w tym, \u017ce osoby krytyka i tw\u00f3rcy s\u0105 sobie przeciwstawne. Krytyk analizuje, tymczasem analiza dla tw\u00f3rcy, przynajmniej w momencie tworzenia, to zjawisko obce. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna powiedzie\u0107 naukowo<\/span>, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polega przecie\u017c na syntezie, nie na analizie, a zwykle ta druga poprzedza pierwsz\u0105. Tylko \u017ce ta wy\u017csza, niespodziewana i zaskakuj\u0105ca synteza, okazuj\u0105ca si\u0119 potem rzeczywi\u015bcie s\u0142uszna, odkrywcza i cz\u0119sto – genialnie prosta<\/span> –\u00a0 nast\u0119puje poprzez trudny do wy\u015bledzenia, chwilowy b\u0142ysk, a nie poprzez logiczne rozumowanie, a nawet zdaje si\u0119 mu pocz\u0105tkowo zaprzecza\u0107. <\/p>\n

Pami\u0119tam godziny i dnie sp\u0119dzone nad ogl\u0105daniem setek r\u00f3\u017cnych zdj\u0119\u0107, analizowaniem ich, wydawaniem opinii. Pr\u00f3b\u0105 odnalezienia klucza, wed\u0142ug kt\u00f3rych zosta\u0142y zrobione. Im d\u0142u\u017cej si\u0119 temu oddawa\u0142em, tym mniej robi\u0142em zdj\u0119\u0107, a je\u015bli ju\u017c pr\u00f3bowa\u0142em, to coraz mniej by\u0142em z nich zadowolony. <\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ma wiele pu\u0142apek, by\u0107 mo\u017ce ca\u0142a jest jedn\u0105 wielk\u0105 pu\u0142apk\u0105, z kt\u00f3rej szuka si\u0119 wyj\u015bcia, ale gdyby to wyj\u015bcie znale\u017a\u0107, to tw\u00f3rca przesta\u0142by nim by\u0107. By\u0107 mo\u017ce najcz\u0119\u015bciej polega to w\u0142a\u015bnie na paradoksie, kt\u00f3ry nie daje spokoju, uwiera, wreszcie – boli b\u00f3lem coraz trudniejszym do zniesienia. Rozpaczliwie, dramatycznie szukaj\u0105c wyj\u015bcia, tw\u00f3rca szarpie si\u0119, a tego efekt – to dzie\u0142o, kt\u00f3re tworzy, kt\u00f3re b\u0119d\u0105c wynikiem tej szarpaniny, samo w sobie jest pe\u0142ne pyta\u0144, niedopowiedze\u0144, \u015blepych uliczek, nadziei, chwilowych sukces\u00f3w i nag\u0142ych pora\u017cek. Lecz dzie\u0142o pozostaje nim dlatego w\u0142a\u015bnie, \u017ce jest nieprzewidywalne dla odbiorcy, bo gdyby takie nie by\u0142o, to po pierwsze – nie chcia\u0142by go nikt kontemplowa\u0107, a po drugie – mog\u0142aby je stworzy\u0107 np. maszyna <\/font><\/font>licz\u0105ca <\/font><\/font> (komputer). <\/p>\n

Jedn\u0105 z pu\u0142apek jest to, \u017ce dzie\u0142o musi w pewien cho\u0107 minimalny spos\u00f3b zadowala\u0107 tw\u00f3rc\u0119, tak aby on w og\u00f3le zacz\u0105\u0142 nad nim prac\u0119 i nie przerwa\u0142 jej a\u017c do ko\u0144ca, cho\u0107 w cz\u0119\u015bci satysfakcjonuj\u0105cego. A potem – aby go natychmiast nie zniszczy\u0142. Sama satysfakcja musi si\u0119 pojawi\u0107, ale z drugiej strony mo\u017ce udaremni\u0107 tworzenie. Niech ka\u017cdy z nas przywo\u0142a sobie z pami\u0119ci obrazy tych samozadowolonych "tw\u00f3rc\u00f3w", kt\u00f3rych efekt pracy nadaje si\u0119 tylko do kosza. Nie, nie chodzi o grafoman\u00f3w i im podobnych, tylko o tych, u kt\u00f3rych satysfakcja zd\u0142awi\u0142a solidn\u0105 prac\u0119.<\/p>\n

Jeszcze o krytykach. Ambitny krytyk to dziwny konglomerat, poniewa\u017c i on jest pewnym tw\u00f3rc\u0105, materia\u0142 jednak, z kt\u00f3rego czerpie, to tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kogo\u015b innego. Zamiast oddawa\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie analizie, pragnie r\u00f3wnie\u017c syntetyzowa\u0107, a zgodnie z tym, co powiedzieli\u015bmy, prowadzi to do efektu ko\u0144cowego, kt\u00f3ry nie ma wiele wsp\u00f3lnego z materia\u0142em pocz\u0105tkowym, czyli dzie\u0142em, kt\u00f3re poddawa\u0142 krytyce. <\/p>\n

No i dobrze! Z jednym wyj\u0105tkiem – tym, w kt\u00f3rym on miesza z b\u0142otem materia\u0142, z kt\u00f3rego czerpa\u0142, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 dla niego wyzwalaczem, inspiracj\u0105. Bo je\u015bliby tylko poddawa\u0142 analizie – rzetelnej, konsekwentnej – to by\u0142oby jego prawo, jego zadanie, przywilej, wreszcie obowi\u0105zek. Ale je\u015bli sam aspiruje do tworzenia, to niech nie poni\u017ca swego tworzywa. To jakby rze\u017abiarz pastwi\u0142 si\u0119 nad glin\u0105, malarz opluwa\u0142 farby, a kompozytor ok\u0142ada\u0142 batem fortepian.
<\/font><\/font><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[869,70],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8085"}],"collection":[{"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8085"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8085\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/niecodziennosc.kubic.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}